Home
Kennis en Economie
Recht en Veiligheid
Europa
Jihad vs McWorld
E-government
Nieuwe democratie
   archief december 2005
archief september 2005
archief juli 2005
archief mei 2005
archief april 2005
archief maart 2005
archief februari 2005
archief augustus 2004
archief januari 2006
Columns
Politici
Overzicht thema`s
Verkiezingen
Tools
Het Belgenrapport
Nieuwsbrief
Colofon
Poldi.Net




De burger als kiezer: een kritische analyse van de StemWijzer
Loek Groot Gepost:     woensdag, 12 juni 2002, 12:00
Van:     < dr Loek Groot - Onderzoeksmedewerker SISWO/Instituut voor Maatschappijwetenschappen >
URL:     < http://www.politiek-digitaal.nl/colofon/redactie >

Een kwart van het electoraat liet zich adviseren door de StemWijzer. Driekwart van de gebruikers vond het een redelijk tot zeer bruikbaar hulpmiddel; een meerderheid hield bij de stemkeuze rekening met het advies. Maar een kritische analyse leert dat het in werkelijkheid niet meer is dan een vraag-antwoord spelletje.

De StemWijzer telt 30 stellingen, die zijn onderverdeeld in tien inhoudelijke clusters: van veiligheid en criminaliteit tot onderwijs, sport en cultuur. Projectleider Jochum de Graaf van het Instituut voor Publieke en Politiek (IPP) beweerde medio april dat het programma 'echt aangeeft welke partij het dichtst bij je staat.' Maar dat is te pretentieus. Daarvoor roept het programma teveel vragen op over met name de uitgangspunten, de inhoud en onderverdeling van het soort stellingen en het discrimineren tussen de 'middenpartijen'.

Evenwicht
Milieu en verkeer zijn belangrijker dan onderwijs. Althans, dat lijkt de opvatting van de makers van de StemWijzer. Want de verhouding tussen het aantal stellingen van beide categorieŰn is scheef (4:1). Er is vaker sprake van een onevenwichtige verdeling van het soort stellingen. Zo is het bijvoorbeeld vreemd dat er geen aandacht wordt besteed aan marktwerking en deregulering. Des te meer omdat de komende kabinetsperiode over belangrijke onderwerpen als de privatisering van Schiphol zal worden besloten.

Clusters
Na het beoordelen van de stellingen kan een deelnemer aan de StemWijzer bepaalde beleidsterreinen zwaarder laten wegen. Maar dat is alleen zinvol als de vragen inhoudelijk op de juiste wijze zijn onderverdeeld in clusters. En dat is niet altijd het geval. Stelling 25 - 'Scholen moeten worden bestuurd door ouders en leerkrachten, in het voortgezet onderwijs ook door leerlingen' - hoort feitelijk thuis in het cluster 'democratie' en niet in 'onderwijs, sport, en cultuur'. Net als bij stelling 7 - over de gekozen minister-president - gaat bij deze vraag om directe inspraak; de sector die in de stelling wordt gebruikt is van secundair belang. De scheiding tussen de D66, Leefbaar Nederland, Lijst Pim Fortuyn en de rest van de partijen bij zowel stelling 7 als 25 vormt hiervoor het bewijs.

Verschil
Af en toe wordt een bepaalde positie (eens/oneens/neutraal) onterecht toegeschreven aan bepaalde partijen. Volgens de makers is alleen GroenLinks (GL) het eens met stelling 9: 'Buitenlanders die langer dan drie jaar in Nederland wonen moeten algemeen kiesrecht krijgen, dus ook voor de Tweede-Kamerverkiezingen.' Maar in het PvdA-verkiezingsprogramma wordt evenzeer gepleit voor actief kiesrecht voor niet-Nederlanders. Waarom wordt de PvdA dan ingedeeld in de antwoordcategorie 'neutraal'?

Soortgelijke vragen spelen bij stelling 13 over winkelsluiting op zondag en stelling 15 over inkomensafhankelijke zorgpremie. Het IPP rekent het CDA tot de partijen die voorstander zijn van het openstellen van winkels op zondag. Toch spreekt het verkiezingsprogramma over de zondag als 'collectieve rustdag, zonder verdere verruiming van de winkeltijdenwet'. Het CDA is dus eerder neutraal dan uitgesproken voorstander.

Nuance
Soms wordt er te zeer geredeneerd naar de letter, en te weinig naar de geest van de politieke stellingnamen. Volgens de StemWijzer zijn GL, de Socialistische Partij (SP) en de Christen Unie (CU) voorstanders van het plan om de ziektekostenpremie geheel naar draagkracht te heffen (stelling 15). De PvdA schrijft in haar verkiezingsprogramma de premie 'grotendeels', maar niet 'geheel', inkomensafhankelijk te maken. Op basis daarvan wordt de PvdA ingedeeld bij de 'nominalen' (VVD), terwijl het eerder thuishoort bij de 'inkomensafhankelijken' (GL, SP en CU). Daarom krijgt de PvdA minder virtuele stemmen (stemadviezen) ten koste van met name GL. Het vervangen van 'geheel' door 'bij voorkeur' in de stelling zou een eenvoudige oplossing zijn geweest.

Discrimineren
De StemWijzer tracht verschillen tussen partijen inzichtelijk te maken door te discrimineren, dat wil zeggen: onderscheid maken tussen de verschillende partijen. Met name voor 'middenpartijen' als D66, PvdA en CDA blijkt dit problematisch. Stel we bekijken 22 stellingen die (in ruime zin) tot sociaal beleid kunnen worden gerekend. Van de vijf grootste partijen (voor 15 mei) discrimineren de helft van de stellingen tussen GL en de rest en de andere helft tussen de VVD en de rest. Maar D66, de PvdA en het CDA klonteren samen en onderscheiden zich nauwelijks van elkaar in beide sets van stellingen.

Volgens de StemWijzer nemen deze drie partijen dus een nagenoeg identieke positie in op het terrein van sociaal beleid. Verschil ontstaat slechts door acht overige stellingen over ethische kwesties, democratie en buitenlands beleid. Er zijn dus teveel stellingen om hetzij GL, hetzij de VVD tegenover D66, PvdA en CDA af te zetten. En er wordt nauwelijks onderscheid gemaakt tussen de drie laatste partijen. Dat bekent dat met minder stellingen een even goed advies kan worden gegeven.

Experts
Het IPP gaat er vanuit dat kiezers over allerlei issues wel een mening hebben, zelfs over sportsubsidies en onroerend zaakbelasting. Dat is niet realistisch. Maar kiezers beschikken wel over een notie waar de partijen is essentie voor staan (de SP bijvoorbeeld voor radicale sociale rechtvaardigheid, de VVD voor meer eigen verantwoordelijkheid). De StemWijzer pakt slechts in zeer beperkte mate de basisbeginselen en ideologie van de verschillende partijen. Dat veel linkse kiezers het stemadvies ChristenUnie krijgen is illustratief. Natuurlijk heeft de CU linkse standpunten, maar een stem op die partij betekent vooral dat standpunten moeten worden ge´nspireerd en gemotiveerd vanuit het christelijk geloof.

Bovendien is de StemWijzer niet uitvoerig getest. Wanneer een expert, die exact weet waar de politieke partijen voor staan, een 'PvdA-bril' opzet moet het programma een nagenoeg 100% PvdA-affiniteitsscore geven. Dat wil zeggen: het advies 'u bent het voor 100% eens met de PvdA'. Wanneer de politieke experts vooral bij bepaalde stellingen in de mist gaan dan is met die stellingen blijkbaar iets aan de hand.

Toch maar intu´tie
Het is onverstandig om je stemkeuze alleen op de StemWijzer te baseren. Want sommige factoren worden per definitie niet meegenomen in de totstandkoming van een stemadvies. Bijvoorbeeld de kwaliteit van de kandidaten op de lijst of het vertrouwen in een partij op basis van het verleden, dat je strategisch wilt stemmen of dat je paarsmoe bent.

Hoewel uit NIPO-onderzoek blijkt dat driekwart van de gebruikers van de StemWijzer de kieshulp nuttig vindt, zegt dat op zichzelf niets over de juistheid van de verstrekte stemadviezen. Het is een geluk dat kiezers bij verschillende stemprogramma's (SBS, StemTest) verschillende stemadviezen hebben ontvangen. Dan wordt ineens duidelijk dat het goedbeschouwd maar vraag-antwoord spelletjes zijn. Op z'n best een soort speelse manier om iets meer te weten te komen over de partijprogramma's op een beperkt aantal punten. En ook dat het misschien beter is al die stemadviezen maar naast je neer te leggen. Je kunt beter afgaan op je eigen intu´tie.



Wanneer u ge´nteresseerd bent in een digitale versie van het volledige onderzoek (PDF-formaat) kunt u contact op nemen met de redactie van Politiek-digitaal via redactie@politiek-digitaal.nl.